Light Music in Hindustani

 

Compositions in Hindustani music

 హిందుస్తానీ శాస్త్రీయ సంగీతంలో వివిధ గాన శైలులు మరియు సంప్రదాయాలకు సంబంధించిన ప్రముఖ ప్రక్రియల వివరాలు కింద ఇవ్వబడ్డాయి:

1. ఖయాల్ (Khayal)

ఖయాల్ అంటే అరబిక్/ పర్షియన్ భాషలో 'ఊహ' లేదా 'ఆలోచన' అని అర్థం.

ఇది హిందుస్తానీ సంగీతంలో అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన గాన శైలి.

• శైలి: ఇందులో గాయకుడి ఊహాశక్తికి, సృజనాత్మకతకు ఎక్కువ ప్రాధాన్యత ఉంటుంది. రాగాన్ని తనదైన శైలిలో విస్తరిస్తూ పాడవచ్చు.

• రకాలు: ఇందులో ప్రధానంగా రెండు భాగాలు ఉంటాయి.

    ఒకటి నిదానమైన లయలో సాగే 'విలంబిత్ ఖయాల్' (బడా ఖయాల్)

    రెండు వేగవంతమైన లయలో సాగే 'ద్రుత్ ఖాయల్' (చోటా ఖయాల్).

చిన్న పాటలను "బందిష్" అంటారు.

• భావం: ధృపద్ నుండి పుట్టినది అయినప్పటికీ, ధృపద్‌తో పోలిస్తే ఇందులో కఠినమైన నియమాలు తక్కువ, శృంగార లేదా భక్తి రసాలు ఎక్కువగా ఉంటాయి.

ఖయాల్ హిందీ, ఉర్దూ, భోజ్ పురి, మరాఠీ, బ్రజ్ భాషలలో ఉంటాయి.

కర్ణాటకసంగీతంలోని "కృతి"ని పోలి ఉంటుంది ఖయాల్.

2. తరానా (Tarana)

తరానా అనేది పదాలు లేకుండా, కేవలం కొన్ని ప్రత్యేక అక్షరాలతో పాడే వేగవంతమైన శైలి.

• లక్షణాలు: ఇందులో సాధారణ సాహిత్యం (మాటలు) ఉండవు. దానికి బదులుగా "నాదిర్ ధీం", 'తాం, నదరే', 'తానోం', 'దేరెనా', 'తదారే', 'తోమ్‌తనా' వంటి శబ్దాలను లయబద్ధంగా ఉపయోగిస్తారు.

తబలా, ఫకావాజ్, సితార్ వంటి వాయిద్యాల్లో వచ్చే లయబద్ధమైన శబ్దాలను గాత్రంలో పాడతారు.

• వేగం: ఇది సాధారణంగా చోటా ఖాయల్ తర్వాత, కచేరీ ముగింపులో చాలా వేగంగా (ద్రుత్ లయలో) పాడతారు. గాయకుడి లయజ్ఞానాన్ని ప్రదర్శించటానికి ఇది ఉపయుక్తం.

కర్ణాటకసంగీతంలోని "తిల్లానా"కి దగ్గరగా ఉంటుంది.

3. దృపధ / ధృపద్ (Dhrupad)

ధృపద్ అనేది హిందుస్తానీ శాస్త్రీయ సంగీతంలో అత్యంత ప్రాచీనమైన మరియు పవిత్రమైన గాన శైలి.

సామవేద మంత్రాల ఉచ్చారణ, పురాతన ఆలయ సంకీర్తనలనుండి ఉద్భవించింది.

• స్వభావం: 'ధ్రువ' (స్థిరమైన) మరియు 'పద' (కవిత/సాహిత్యం) కలిస్తే ధృవపద్/ ధృపద్ అయింది. ఇది చాలా గంభీరంగా, భక్తిపూర్వకంగా, కఠినమైన నియమాలతో కూడి ఉంటుంది.

కఠినమైన ప్రక్రియ అయినప్పటికీ, గమకాలు, అలంకారాలు ఎక్కువగా ఉండవు.

ఆలాపన అత్యంత కీలకమైనది. సాహిత్యం లేకుండా "ఓం", "అనంత", "హరి", "నారాయణ" వంటివాటిని ఉపయోగించి గంటల తరబడి  రాగాన్ని విస్తరిస్తారు.

• గానం: ఇందులో వీర, శాంత, భక్తి రసాలు ప్రధానంగా ఉంటాయి.

సాధారణంగా దీనికి పఖవాజ్ (పురాతన మృదంగం వంటి వాయిద్యం), తంబూరలను  పక్కవాద్యాలుగా ఉపయోగిస్తారు. శృంగారానికి లేదా చంచలమైన తానాలకు ఇందులో తావుండదు.

ధృపద్ లో 4 భాగాలు ఉంటాయి:

    స్థాయి

    అంతర

    సంచారి

    ఆభోగ్

అక్బర్ ఆస్థానంలో తాన్ సేన్, అతని గురువు స్వామి హరిదాస్ పేరుపొందిన ధృపద్ విద్వాంసులు.

4. ఠుమ్రి (Thumri)

అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన గానశైలి ఠుమ్రి. ఇది ఒక Semi-Classical సంగీత ప్రక్రియ, ఇది శృంగార రస ప్రధానమైనది.

ఠుమక్నా అనే హిందీ పదంనుంచి ఈ పేరు పుట్టింది. అంటే కాలిగజ్జెలు ఘల్లుమనే శబ్దం.

ఉత్తరప్రదేశ్ ప్రాంతపు జానపద శైలి. 19వ శతాబ్దంలో లక్నో, వారణాసి ప్రాంతాల్లో అభివృద్ధి చెందింది.

ఠుమ్రిలో రెండు శైలులు ఉన్నాయి.

    లక్నో ఘరానాకు చెందినది "బోల్ బాంత్".

    వారణాసి ఘరానాకు చెందినది "బోల్ బనావ్".

• భావం: రాధాకృష్ణుల ప్రేమ, విరహం, భక్తి వంటి భావాలను ఈ శైలిలో అత్యంత మనోహరంగా ప్రకటిస్తారు.

సాహిత్యం భోజ్ పురి, అవధి, బ్రిజ్ భాషలలో ఉంటుంది.

పీలు, ఖమాజ్, భైరవి, కాఫీ, పహాడి వంటి రాగాల్లో ఎక్కువగా పాడతారు.

ఠుమ్రిలో శాస్త్రీయ నియమాలకంటే భావానికి, శృంగారానికి ప్రాధాన్యత ఎక్కువ.

• శైలి: ఇందులో రాగ నియమాల కంటే భావవ్యక్తీకరణకు, శబ్ద సౌందర్యానికి ఎక్కువ ప్రాధాన్యత ఇస్తారు. కథక్ నృత్యంతో దీనికి చాలా దగ్గరి సంబంధం ఉంది.

కర్ణాటకసంగీతంలోని "జావళీ"కి దగ్గరగా ఉంటుంది.

5. టప్పా (Tappa)

టప్పనా అంటే పంజాబీ భాషలో దూకటం/ ఎగరటం అని అర్థం. అలాగే స్వరాలు ఒకదానివెంట ఒకటి అన్నట్టు వేగంగా వస్తాయి.

టప్పా అనేది పంజాబ్, సింధ్ ప్రాంతపు ఒంటెల కాపరుల జానపద గీతాల నుండి ఉద్భవించిన ఒక సంక్లిష్టమైన శాస్త్రీయ శైలి. ఒంటెల నడకలోని ఎగుడుదిగుడు లయకు అనుగుణంగా ఈ శైలి ఉంటుంది.

చాలా వేగవంతమైన, చురుకైన మరియు ఊపిరి తిప్పుకోనివ్వని 'తాన్' (సంగీత స్వరాల వరుసలు) లతో కూడి ఉంటుంది.

ప్రేమ, విరహం, శృంగార రసాల్లో రచనలు ఉంటాయి.

హిందీ, పంజాబీ, సింధీ భాషల్లో సాహిత్యం ఉంటుంది,

• కఠినత్వం: దీనిని పాడటానికి శ్వాసపై విపరీతమైన నియంత్రణ, సాధన అవసరం. లయలో ఎడతెరిపి లేకుండా స్వరాలు మారుతూ ఉంటాయి.

18వ శతాబ్దంలో మియాన్ శోరీ అనే సంగీతవిద్వాంసుడు ఈ జానపదగీతాలకు శాస్త్రీయ మెరుగులు దిద్ది, ఒక ప్రత్యేకమైన సంగీతప్రక్రియగా తీర్చిదిద్దాడు.

6. ఘజల్ (Ghazal)

ఘజల్ అనేది ఉర్దూ మరియు పర్షియన్ కవిత్వం నుండి ఉద్భవించిన ఒక సుప్రసిద్ధ గాన ప్రక్రియ.

• నిర్మాణం: ఇది కొన్ని 'షేర్' (ద్విపదలు/రెండు లైన్ల కవితలు) ల సమాహారం. ప్రతి షేర్ ఒక సంపూర్ణమైన అర్థాన్ని ఇస్తుంది.

• విషయం: ముఖ్యంగా ప్రేమ, విరహం, తత్వశాస్త్రం మరియు జీవిత సత్యాల గురించి ఘజల్స్ ఉంటాయి. శాస్త్రీయ రాగాల ఆధారంగా దీనిని ఎంతో మధురంగా పాడుతారు.

7. ఘరానా (Gharana)

ఘరానా అంటే సంగీతంలో ఒక నిర్దిష్టమైన 'పాఠశాల' లేదా 'గురు-శిష్య పరంపర సంప్రదాయం'.

• అర్థం: 'ఘర్' (ఇల్లు) అనే పదం నుండి ఘరానా వచ్చింది. పాతకాలంలో ఒక నిర్దిష్ట ప్రాంతానికి లేదా గురువు కుటుంబానికి చెందిన ప్రత్యేక గాన శైలిని ఘరానా అనేవారు.

• ప్రాధాన్యత: హిందుస్తానీ సంగీతంలో ఒక్కో ఘరానాకు ఒక్కో ప్రత్యేకత ఉంటుంది. ఉదాహరణకు— గ్వాలియర్ ఘరానా (అత్యంత ప్రాచీనమైనది), కిరాణా ఘరానా (సుస్వరాల ప్రాధాన్యత), ఆగ్రా ఘరానా (లయ ప్రాధాన్యత), జైపూర్-అట్రౌలీ ఘరానా మొదలైనవి.

8. దాద్రా (Dadra)

ఠుమ్రి శైలిని పోలి ఉన్నప్పటికీ, కొంచెం వేగవంతమైన లయతో సాగే ఉప-శాస్త్రీయ ప్రక్రియ.

• లక్షణాలు: ఇది సాధారణంగా 'దాద్రా తాల్' (6 అక్షరాల లయ) లో పాడబడుతుంది.

• ఠుమ్రి లాగే ఇందులో కూడా శృంగార, విరహ, భక్తి రసాలు ప్రధానంగా ఉంటాయి. కచేరీలలో ఠుమ్రి పాడిన తర్వాత ముగింపులో దీనిని ఎక్కువగా పాడుతుంటారు.

9. ఖవ్వాలీ (Qawwali)

మూలతః సూఫీ ఇస్లామిక్ భక్తి సంగీత ప్రక్రియ. 13వ శతాబ్దంలో సూఫీ కవి, సంగీత విద్వాంసుడు అమీర్ ఖుస్రో పర్షియన్ అరబిక్ సూఫీ కవిత్వాన్నిభారతీయ హిందుస్తానీ రాగాలతో మేళవించి, ఖవ్వాలీకి రూపకల్పన చేశారు.

ఉన్నతమైన సాహిత్యభావం కలిగిన ప్రక్రియ.

బృందగాన ప్రక్రియ. తబలా, ఢోలక్, హార్మోనియం సహకారంతో, లయబద్ధమైన చప్పట్లతో పాడతారు.

ఒక ముఖ్య గాయకుడు/గాయని పాడిన పంక్తులనే మిగిలిన గాయకబృందం తిరిగి పాడతారు. అందరూ కూడా చేతులతో చప్పట్లతో తాళంవేస్తూ పాడతారు. పాట వేగాన్ని, స్థాయిని క్రమంగా పెంచుతూ, గాయకులను, శ్రోతలను ఆధ్యాత్మిక పారవశ్యంలోకి తీసుకువెళ్ళటం దీని లక్ష్యం.

Theory - Awareness of Western Music

 

Theory - Evolution of Hindustani Music

 

Theory - Music and Lyrics in Light Music

 

Theory - Navarasas

Navarasa categorization in the songs included in the syllabus:

Theory - Ragas in Hindustani Music

Here is information about the 10 thaats in Hindustani music.

Here is the information about some janya ragas in Hindustani music.